Al Horezmi i nastanak arapskih brojeva, algoritma i algebre

Metod upotrebe cifri od 0 do 9, sa pripisanom vrednošću u zavisnosti od mesta na kojem se nalaze, kao i uvođenje simbola za nulu potpuno je preobrazilo matematiku. Bez toga, neverovatno veliki broja otkrića od tadašnjih vremena pa sve do danas, ne bi bio moguć.

Jedan od najazasližnijih, ako ne i najzaslužniji, za širenje brojčanog sistema koji danas koristimo je Abu Abdulah Muhamed bin Musa al Horezmi (Myhammad ibn-Mûsa al-Khwàrizmi). Ovaj arapski matematičar, geograf i astronom živeo je u 8. i 9. veku, a rođen je u Horezmu (danas Hiva, u Uzbekistanu).

Upravo se njemu pripisuje uvođenje arapskih brojeva u matematici. Ipak, strogo govoreći, Al Horezmi niti je otkrio ovaj koncept brojčanog sistema, niti se  to desilo na Bliskom istoku.

Njegov najveći značaj je u tome što je arapske brojeve uveo u Evropu, zbog čega se u mnogim zapadim priručnicima od tada on pojavljuje kao njihov izumitelj. Međutim, koreni ovakvih brojeva se nalaze u Indiji, oko 300 godina pre rođenja Al Horezmija.

Al Horezmi je ovaj sistem brojeva objavio u tekstu “O računanju Hindu brojevima”. Kada je kasnije preveden na latinski, bio je široko prihvaćen na Zapadu, a ubrzo i u celom svetu. Bez obzira na naslov knjige, zbog toga što ih je na Zapad i ceo svet rašiorio jedan Arapin, prihvaćeni su kao arapski brojevi.

Al Horezmijev tekst “O računanju Hindu brojevima” ima još jedan značaj u istoriji matematike. Zbog njenog lošeg prevođenja sa arapskog jezika na latinski, mi danas imamo pojam “algoritam”, što označava “pravilo računanja”.

Naime, latinski prevod je bio “Algoritmi de numero Indorum“, čime je latinski izraz “algorithmus” pomešan sa lošim izgovorm Al Horezmijevog imena u Evropi, pa je raznim prevodima “algorizmi”, kasnije “algorizam” postao “algoritam”.

Al Horezmija često zovu i “ocem algebre”. Uvođenje algebre u matematiku se smatra njegovim najznačajnijim delom. On je uveo kvadratne jednačine u matematiku, iako ih je opisao samo rečima. A dva ključna koncepta koja je istakao bile su ideje “izjednačenja” i “uravnoteženja”. Izjednačenjem je opisao metod prebacivanja negativnih brojeva na suprotnu stranu jednačine, a uravnotoženjem je opisao svođenje obe strane jednačine do njene najjednostavij forme. Sve je to opisao u delu “Računanje izjednačavanjem i uravnotežavanjem” koje se na arapskom se izgovara kao “Hasib al-džabr v’al-mukabala”. A upravo od “al-džabr” iz tog naslova potiče reč “algebra”.

Pored toga što je prvi napravio tablice sinusa i tangensa, Al Horezmi se istakao i na drugim poljima osim u matematici. Proširio je upotrebu geografske širine i dužine u iscrtavanju položaja mesta širom sveta i tako stvorio seriju najtačnijih geografskih karata do tada.

About these ads